تغذیه دوران بارداری


جنیــن رشــــد بسیــار سریعی دارد و وزن او از یک گرم در 8 هفتگی به 3200 گرم در هفته چهلم می رسد. جنین برای چنین رشدی، احتیاج به انواع مواد مغذی دارد که باید از طریق تغذیه صحیح مادر تامین شود.
سوء تغذیه طولانی در دوران پیش از بارداری و بارداری، می تواند باعث سوء تغذیه جنین شود و در نتیجه ممکن است وزن نوزاد هنگام تولد از حداقل قابل قبول (2500 گرم) کمتر باشد. با وجود این، داشتن رژیم مخصوص و جداگانه برای زنان باردار لازم نیست و آن ها می توانند از غذای خانواده به مقدار کمی بیشتر از برخی گروه های غذایی نسبت به دوران قبل از بارداری مصرف کنند.

در صورتی که مادر غذای کافی و مناسب بخورد، روند وزن گیری او در دوران بارداری مطلوب خواهد بود و افزایش اشتهای مادر در این دوران راهنمای خوبی است.

وزن گیری در دوران بارداری

وزن گیری بایستی از طریق رژیم غذایی متعادل از غذاهای متداول که از همه گروه های غذایی انتخـاب شــده باشـــد صورت گیرد. بین ماه سوم بارداری تا زمان زایمان، افزایش وزن جنین سرعت زیادی می گیرد (حدود3500گرم) بنابراین وزن گیری مناسب مادر در سه ماهه دوم و سوم متضمن سلامت مادر در آینده می باشد.

در صورتی که تغذیه مادر باردار در دوران بارداری کافی باشد، افزایش وزن مطلوبی خواهد داشت. این افزایش وزن مربوط به رشد جنین، جفت، رحم، افزایش حجم خون، ذخایر چربی و اندازه پستانها است. توصیه های مربوط به افزایش وزن مطلوب دوران بارداری یکی از اقدامات اساسی در مراقبتهای این دوران است که باید در اولین مراجعه و پس از تائید حاملگی مادر صورت گیرد. زنان باردار در هر شرایط بدنی که باشند (لاغر، طبیعی یا چاق)  بایستی افزایش وزن داشته باشند ولی میزان افزایش وزن آنها باید تحت نظر کارکنان بهداشتی  یا پزشک کنترل شود.

با توجه به وضعیت بدنی مادر یعنی لاغر، طبیعی یا چاق بودن او در ابتدای بارداری و یا قبل از آن میزان افزایش وزن توصیه شده متفاوت است. بطوری که زنان لاغر نیاز به افزایش وزن بیشتر و زنان چاق نیاز به افزایش وزن کمتر دارند.

رژیم غذایی مناسب برای دوران بارداری
تغذیه مادر باردار باید متعادل و متنوع باشد و از کم خوری و پرخوری پرهیز کند. مطلب مهم این است که زن باردار باید بیش از زمانی که حامله نبوده غذا بخورد. توصیه های زیر در این مورد مفید  است:
1- مادران باردار باید روزانه 3 الی 4 واحد از گروه شیر و لبنیات، 3 واحد از گروه گوشت و حبوبات، تخم مرغ و مغزها، 3 الی 4 واحد از  میوه ها و 4 تا 5 واحد از گروه سبزی و حدود 7 تا 11 واحد از گروه نان و غلات مصرف کنند.
2- در صورتی که مادر باردار نوجوان است، بهتر است مقدار مصرف گروه شیر و لبنیات او 5 تا 6 واحد باشد.
3- مصرف غلات سبوس نگرفته مانند نان سنگک و مخلوطی از غلات و حبوبات (عدس پلو، لوبیا پلو) مفیدتر است.
4- مقدار مناسب مایعات در این دوران 6 تا 8 لیوان است.
5- مادران باردار باید از نمک یددار و به مقدار کم استفاده کنند و از مصرف بی رویه غذاهای شور مانند انواع شورها (خیارشور، آجیل شور) و نمک زیاد پرهیز کنند.
6- مادر باردار به محض اطلاع از بارداری تا انتهای بارداری، باید یک عدد قرص اسید فولیک مصرف کند.
7- از پایان ماه 4 بارداری تا زمان زایمان یک عدد کپسول مولتی ویتامین ساده یا مولتی ویتامین مینرال لازم است مصرف شود. اگر کپسول مولتی ویتامین حاوی اسید فولیک باشد باید مصرف قرص اسید فولیک را قطع کرد.

8- مادران باردار باید از پایان ماه چهارم (انتهای هفته 21) بارداری تا 3 ماه پس از زایمان روزانه یک عدد قرص آهن مصرف کند. لازم به ذکر است اگر مصرف قرص آهن سبب ایجاد دل درد، تهوع، استفراغ و یا سایر حالات عدم تحمل برای مادر شود بهتر است قرص همراه با ناهار یا شام میل شود. تا از ایجاد این عوارض جلوگیری شود. در هر حال هیچ گاه نباید مصرف قرص آهن را قطع کرد زیرا بعد از گذشت چند روز معمولا" این عوارض برطرف خواهد شد.

چند توصیه مهم
-    برای این که معلوم شود زن باردار وزن گیری کافی داشته است باید طبق برنامه زمان بندی شده برای اندازه گیری وزن به مراکز بهداشتی درمانی مراجعه کند. در حین این مراجعه ها فشارخون زن باردار نیز اندازه گیری می شود.
-    زنـــان باردار و شیرده به حمایت خانواده، دوستان و جامعه نیاز دارند و این موضوع به ویژه در خانواده های کم در آمد اهمیت زیاد دارد تا بدین وسیله میزان مناسبی از غذای موجود در خانواده صرف تغذیه آنان شود.
-       تمیز نگه داشتن بدن و لباس در این دوره ضروری است. پوشیدن لباس آزاد و راحت و کفش تخت و راحت در دوران بارداری توصیه می شود.
-    قدم زدن و استفاده از هوای آزاد و نور مستقیم آفتاب به مدت حداقل 10 دقیقه در طول روز (نه از پشت شیشه) برای سلامت مادر و جنین لازم است.
-    واکسینـــاسیون علیه بیماری کزاز برای مادران باردار ضروری است و اولین نوبت آن در هر یک از ماه های بارداری می تواند باشد. دومین تزریق باید به فاصله یک ماه بعد از تزریق اول انجام گیرد.
-       در ماه های آخر بارداری، مادر باید استراحت کافی داشته باشد و از کارهای سخت بدنی بپرهیزید.
-    مادرانی که در دوران بارداری و به خصوص در سه ماهه آخر به اندازه کافی وزن اضافه نکرده اند، می توانند از نان، پلو، ماکارونی، سیب زمینی و چربی ها بیشتر استفاده کنند.
-       مادران باردار باید از کشیدن سیگار خودداری کنند و در معرض دود سیگار نیز قرار نگیرند و تا حد امکان از رفتن به جاهای شلوغ و آلوده به دود سیگار خودداری کنند.
-       استفاده از دارو بدون تجویز پزشک در دوران بارداری زیان آور و خطرناک است.
-       عکسبرداری طبی در دوران بارداری، به ویژه در سه ماهه اول ممنوع است، مگر در شرایط استثنایی و با تائید پزشک و در نظر گرفتن مراقبت های لازم.
-    افزایش بیش از حد یا ناکافی وزن، لکه بینی، ورم دست و پا، سردرد، سرگیجه، افزایش فشارخون و یا تاری دید از مسائلی هستند که باید هر چه زودتر به اطلاع پزشک رسانده شوند.
-       افزایش ناگهانی وزن خطرناک است و نیاز به ارجاع به پزشک دارد.
-       رژیم لاغری در دوران بارداری توصیه نمی شود.
شناسایی مادران باردار در معرض خطر سوء تغذیه
هر چنــد راه دقیقی برای شناسایی مادران باردار در معرض خطر سوء تغذیه وجود ندارد، ولی از نشانه های زیر می توان به سوء تغذیه آنان مشکوک شد:
-       کم بودن وزن مادر قبل از حاملگی
-       کم بودن میزان افزایش وزن مادر در دوران بارداری
-       کوتاهی قد مادر (کمتر از 145 سانتی متر)
-       سابقه تولد نوزاد کم وزن
-       حاملگی قبل از 18 سالگی و بعد از 35 سالگی
-       حاملگی های مکرر خصوصا" با فاصله کم
-       ناآگاهی مادر از تغذیه صحیح در دوران بارداری
-       زنان خانواده های کم درآمد، بی کار یا بدون زمین
-       ابتلا مادر به بیماری های مزمن نظیر بیماری های قلبی، کلیوی، دیابت و فشارخون
-       ابتلا مادر به بیماری های مختلف نظیر مالاریا و سل
-       محروم بودن مادر از خدمات و مراقبت های دوران بارداری
-       فعالیت بدنی زیاد مثل کار سخت در مزرعه و یا ایستاده بودن مادر به مدت طولانی در کارگاه

تلاش در جهت رفع این عوامل به کاهش تعداد نوزادان کم وزن در جامعه خواهد انجامید. بنابراین تمام زنانی که به سوء تغذیه مشکوک هستند به مراقبت های ویژه نیاز دارند و باید به پزشک ارجاع داده شوند.

***********

منبع: سامانه مکمل شناسی به نقل از دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت 

بسته های ویژه خبری را دنبال کنید : بارداری مولتی ویتامین اسیدفولیک آهن دیابت

پیشنهاد خواندنی

files-news-673964kam-khooni[6f468d049c59af5933dc63325dacf37c].jpg مشاهده
سمی و یا ایمن بودن فروس بیس گلیسینات؟